Модернизм: различия между версиями

106 байт добавлено ,  11 лет назад
м
minor corrections
(Фотовлä)
м (minor corrections)
[[ImageFile: Baudelaire crop.jpg|thumb|right|200px|Шарль Бодлер. Карж Этьенӹн картинжӹ.]]
 
'''Модернизм''' (фр. ''modernisme'', лат. ''modernus'' ”кӹзӹтшӹ жепäш”) XX-шы курымын тӹнгалтӹшӹн культура аренышкы толшы йогымаш. Ти жепӹм культурын историштӹжӹ (”измвлäн”) жеп семӹнь пäлäт: [[импрессионизм|импрессионизм]], [[экспрессионизм|экспрессионизм]], [[дадаизм|дадаизм]], [[футуризм|футуризм]], [[сӱрреализм|сӱрреализм]] дä молат. М. ӹлянäшӹжӹ, 1860-шы ивлäнок ӹлянен, кынам француз поэт [[Шарль Бодлер]] (Charles Baudelaire, 1821-1867) ”Модерн ӹлӹмäшӹн артньыкшы” (Le Peintre de la vie moderne) артикльжым сирен, кыды модерниствлäн манифeстӹшкӹштӹ сäрнäлтӹн. Но кымдан шäрлен кеäш манын, М.-лäн XX-шы курым тӹнгäлтӹш дä ”измвлäн” культуры нырышкы толмышты якте вычаш варештӹн.
 
М. вӹкӹ шукы семӹнь анжат. Техника монгырым анжаш гӹнь модернизм шӱлӹшäн кунст пашäвлä симультантан, тäнгäштäрӹмäшäн да маxань-шон монтажан ылыт, тӹ годымок модернизмäн пäшäвлäштӹ ӹлӹмäш вӹкӹ парадоксын тӹгӹржӹ вашт анжат, нӹнӹ проставлä агылеп, лачоклам анжыктымаш ӹмӹлеш кодеш, дегуманизаци шижäлтеш. Модернизм йöн доно сирӹмӹ cӹлнӹшаяшты традициштӹ ылшы шайыштмы структура пыжгаялтын, сирӹмӹ пäшäн тӹнг элементвлäжӹ махань-шон аллюзивлä, вес семьӹньжӹ йиждӹмашвлä, мифвлäн архетипвлä дä символвлä гӹц шалгат. Модерн сӹлнӹшая нарраторлан (шайыштмашым нäнгешӹлäн) хронологи дон фактвлäмäт лыгаш ирӹкӹм пуа.
 
[[ImageFile: Carjat Arthur Rimbaud 1872 n2.jpg|thumb|left|200px| Артӱр Рембо 1872 и кытлан]]
[[ImageFile:Netsurf17 - Paul Verlaine.png| thumb|right|200px|Поль Верлен]]
 
== Модернизм Франциштӹ: ==
 
Сӹлнӹшаям анжалаш гӹнь, М. сек келгӹ кишäвлäм поэзиэш коден дä тидӹжӹ сек пӹтäриок XIX-шӹ курымын мычашты Франциштӹ лиäлтӹн. Бодлер гӹц пасна раскыды дä виäн модерниствлäэш [[Поль Верлен]] (Paul Verlaine, 1844-1896), [[Артур Рембо]] (Arthur Rimbaud, 1854-1891) дä [[Жулиам Аполлинер]] (Guillaume Apollinaire, 1880-1918) шотлалтыт. Модернизм йöнäн прозаиквлä логӹц сек кымдан пäлӹмӹ [[Марсель Пруст]] (Marcel Proust,1871-1922), кыды ”Ямдымы жепӹм кӹчäлмäш” кӹжгӹ романым сирен, [[Альберт Камӱ]] (Albert Camus, 1913-1960) дä [[Симон де Бавуар]] (Simone de Beauvoir, 1908-1986) ылыт.
 
[[ImageFile:Rilke, 1900.jpg|thumb|right|180px|Райнер Мария Рильке, фото, 1900 и кытлан]]
== Немӹцлä сирӹшӹ модерниствлä: ==
Немӹцлä сирӹшӹ модерниствлä логӹц сек палӹмӹвлä поэт [[Райнер Мариа Рильке]] (Rilke Rainer (René) Maria, 1875-1926), прозаиквлä [[Франц Кафка]] (Franz Kafka, 1883-1924), [[Томас Манн]] (Thomas Mann, 1875-1955), [[Роберт Мусил]] (Robert Musil, 1880-1942) дä драматург [[Бертольт Брехт]] (Bertolt Brecht, 1898-1956) ылыт. Кокшы Тунымбал вырсы паштекш ӹ авторвлä логӹц [[Генрих Болль]]ым (Heinrich Böll, 1917-1985), [[Зигфрид Ленц]]ӹм (Siegfried Lenz, 1926) дä [[Гунтер Грасс]]ым (Günter Grass, 1927) пäлдӹртӹмӹлä.
 
[[ImageFile: Revolutionary Joyce Better Contrast.jpg | thumb|right|180px|Джеймс Джойс]]
[[ImageFile: ErnestHemingway.jpg| thumb|left|180px|Эрнест Хемингуэй]]
 
 
690

правок