Модернизм: различия между версиями

32 байта добавлено ,  5 лет назад
Нет описания правки
[[Файл:Rilke, 1900.jpg|thumb|right|180px|Райнер Мария Рильке, фото, 1900 и кытлан]]
[[Файл: Revolutionary Joyce Better Contrast.jpg|thumb|right|180px|Джеймс Джойс]]
'''Модернизм''' (фр.: ''modernisme'', лат.: ''modernus'' ”кӹзӹтшӹ жепӓш”) — XX-шы курымын тӹнгалтӹшӹн культура аренышкы толшы йогымаш. Ти жепӹм культурын историштӹжӹ (”измвлӓн”) жеп семӹнь пӓлӓт: [[импрессионизм]], [[экспрессионизм]], [[дадаизм]], [[футуризм]], [[сӱрреализм]] дӓ молат. М.Модернизм ӹлянӓшӹжӹ, 1860-шы ивлӓнок ӹлянен, кынам француз поэт [[Шарль Бодлер]] (Charles Baudelaire, 1821-1867) ”Модерн ӹлӹмӓшӹн артньыкшы” (Le Peintre de la vie moderne) артикльжым сирен, кыды модерниствлӓн манифeстӹшкӹштӹ сӓрнӓлтӹн. Но кымдан шӓрлен кеӓш манын, М.-лӓнМодернизмлӓн XX-шы курым тӹнгӓлтӹш дӓ ”измвлӓн” культуры нырышкы толмышты якте вычаш варештӹн.
 
М.Модернизм вӹкӹ шукы семӹнь анжат. Техника монгырым анжаш гӹнь модернизм шӱлӹшӓн кунст пашӓвлӓ симультантан, тӓнгӓштӓрӹмӓшӓн да маxань-шон монтажан ылыт, тӹ годымок модернизмӓн пӓшӓвлӓштӹ ӹлӹмӓш вӹкӹ парадоксын тӹгӹржӹ вашт анжат, нӹнӹ проставлӓ агылеп, лачоклам анжыктымаш ӹмӹлеш кодеш, дегуманизаци шижӓлтеш. Модернизм йӧн доно сирӹмӹ cӹлнӹшаяшты традициштӹ ылшы шайыштмы структура пыжгаялтын, сирӹмӹ пӓшӓн тӹнг элементвлӓжӹ махань-шон аллюзивлӓ, вес семьӹньжӹ йиждӹмашвлӓ, мифвлӓн архетипвлӓ дӓ символвлӓ гӹц шалгат. Модерн сӹлнӹшая нарраторлан (шайыштмашым нӓнгешӹлӓн) хронологи дон фактвлӓмӓт лыгаш ирӹкӹм пуа.
[[Файл:Carjat Arthur Rimbaud 1872 n2.jpg|thumb|left|200px|Артӱр Рембо 1872 и кытлан]]
 
== Модернизм Франциштӹ ==
Сӹлнӹшаям анжалаш гӹнь, М.Модернизм сек келгӹ кишӓвлӓм поэзиэш коден дӓ тидӹжӹ сек пӹтӓриок XIX-шӹ курымын мычашты Франциштӹ лиӓлтӹн. Бодлер гӹц пасна раскыды дӓ виӓн модерниствлӓэш [[Поль Верлен]] (Paul Verlaine, 1844-1896), [[Артур Рембо]] (Arthur Rimbaud, 1854-1891) дӓ [[Жулиам Аполлинер]] (Guillaume Apollinaire, 1880-1918) шотлалтыт. Модернизм йӧнӓн прозаиквлӓ логӹц сек кымдан пӓлӹмӹ [[Марсель Пруст]] (Marcel Proust,1871-1922), кыды ”Ямдымы жепӹм кӹчӓлмӓш” кӹжгӹ романым сирен, [[Альберт Камӱ]] (Albert Camus, 1913-1960) дӓ [[Симон де Бавуар]] (Simone de Beauvoir, 1908-1986) ылыт.
 
== Немӹцлӓ сирӹшӹ модерниствлӓ ==
[[немӹц йӹлмӹ|Немӹцлӓ]] сирӹшӹ модерниствлӓ логӹц сек палӹмӹвлӓ поэт [[Райнер Мариа Рильке]] (Rilke Rainer (René) Maria, 1875-1926), прозаиквлӓ [[Франц Кафка]] (Franz Kafka, 1883-1924), [[Томас Манн]] (Thomas Mann, 1875-1955), [[Роберт Мусил]] (Robert Musil, 1880-1942) дӓ драматург [[Бертольт Брехт]] (Bertolt Brecht, 1898-1956) ылыт. Кокшы Тунымбал вырсы паштекш ӹпаштекшӹ авторвлӓ логӹц [[Генрих Болль]]ым (Heinrich Böll, 1917-1985), [[Зигфрид Ленц]]ӹм (Siegfried Lenz, 1926) дӓ [[Гунтер Грасс]]ым (Günter Grass, 1927) пӓлдӹртӹмӹлӓ.
[[Файл: ErnestHemingway.jpg|thumb|left|180px|Эрнест Хемингуэй]]
 
 
== Модернизм мары сӹлнӹшаяшты ==
Мары сӹлнӹшаяшты М.Модернизм вӹкӹ кужы жеп тӹрӹн анженӹт, тенге гӹнят тӹдӹ туан литературыштына ӹлянен да виӓнгеш. Кырык мары сӹлнӹшаяшты модернизмӹн кишӓвлӓжӹм раскыдын поэзиштӹ, лӹмӹнок [[Ондрин Валька]]н (ш.1954), этнофутурист [[Валери Микор]]ын (ш.1960) дӓ [[Владислав Самойлов]]ын (ш.1963) лыдышвлӓштӹштӹ ужына. Прозаиквлӓ логӹц модернизм йӧн доно [[Петухов Витали]] (ш.1954) сирӓ. Алык мары поэзиштӹ сек яргата модернистеш [[Валентин Колумб]]ым (1937-1974) шотлат. Тӹдӹ гӹц пасна [[Иванова Альбертина]] (ш. 1954) дон [[Зоя Дудина]]н (ш. 1963) лыдышвлӓштӹ модернизм шулӹшӓн ылыт.
 
== Руш модернизм ==
Руш сӹлнӹшаяшты модернизм 1900-1917-шӹ ивлӓн пеледӹн, но революци паштек пӹснен дӓ совет кӹлӹн урын валымыкыжы руш сирӹзӹвлӓ угӹц М.Модернизм йӧнӹм активно кычылтыт.
 
[[Категори:Культурын историжӹ|М]]
[[Категори:Сӹлнӹшая дон литература|М]]
 
[[ko:모더니즘]]
[[zh-min-nan:Hiān-tāi-chú-gī]]
20 541

правка